10 MANUSKRIPS MELAYU YANG DIKAJI OLEH PENJAJAH (BRITISH & BELANDA)

Sumber: Bangsa Melayu Nusantara

10 manuskrip Melayu terpenting yang dikaji oleh penjajah (British & Belanda) dan bagaimana hasil kajian tu memberi kesan kepada dunia moden hari ni.

⸻

1. Sejarah Melayu (Sulalatus Salatin)

• Simpan di: British Library, London
• Asal: Istana Johor-Riau (±1612)
• Isi: Garis keturunan raja-raja Melayu dari Iskandar Zulkarnain hingga Sultan Mahmud Melaka.
• Kesan moden:
• Asas kajian politik tradisional Melayu dan konsep “daulat”.
• Jadi rujukan dalam kajian diplomasi dan monarki Asia Tenggara.
• Diguna di universiti dunia (Oxford, SOAS, Leiden) untuk kaji sistem sosial Melayu.

2. Hikayat Hang Tuah

• Simpan di: British Library & Leiden University
• Asal: Zaman Kesultanan Melaka
• Isi: Perjuangan dan kesetiaan Hang Tuah terhadap Sultan Melaka.
• Kesan moden:
• Jadi bahan kajian falsafah moral Melayu – “setia, maruah, dan daulat.”
• Digunakan dalam kajian etika kepimpinan Asia di universiti luar.
• Adaptasi dalam filem, sastera dan seni moden di peringkat antarabangsa.

3. Undang-Undang Melaka (Hukum Kanun Melaka)

• Simpan di: Leiden University Library, Belanda
• Isi: Undang-undang Islam & adat istiadat kerajaan Melaka.
• Kesan moden:
• Jadi asas kepada kajian sistem perundangan Islam Asia Tenggara.
• British gunakan struktur ni untuk faham cara mengurus koloni Melayu.
• Sebahagian konsep adat diadaptasi ke dalam common law British-Malaya.

4. Kitab Tib Melayu (Perubatan Tradisional)

• Simpan di: British Library, London
• Isi: Ilmu herba, rawatan, dan doa penyembuhan tradisi Islam-Melayu.
• Kesan moden:
• Jadi asas kajian etnofarmasi & perubatan tropika.
• Banyak penemuan herba moden dirujuk dari ilmu Melayu ni.
• WHO & universiti Eropah gunakan data ni dalam penyelidikan ubatan herba.

5. Hikayat Raja Pasai

• Simpan di: Royal Asiatic Society, London
• Isi: Sejarah kerajaan Islam pertama di Nusantara (Samudera Pasai).
• Kesan moden:
• Jadi asas kajian penyebaran awal Islam di Asia Tenggara.
• Bantu sarjana Barat memahami hubungan perdagangan Islam–Melayu.

6. Manuskrip Ilmu Pelayaran Melayu

• Simpan di: Leiden University, Belanda
• Isi: Carta bintang, arus laut, arah angin, sistem navigasi.
• Kesan moden:
• Bantu Eropah faham teknik pelayaran tropika lama.
• Kajian ni bantu pembangunan nautical science & oceanography moden.
• UNESCO akui pelaut Austronesia antara penjelajah laut tertua dunia.

7. Taj al-Salatin (Mahkota Segala Raja)

• Simpan di: British Library
• Oleh: Bukhari al-Jauhari (Aceh, 1603)
• Isi: Panduan moral dan politik untuk para raja.
• Kesan moden:
• Jadi rujukan dalam kajian etika kepimpinan Islam klasik.
• Diguna dalam political philosophy studies di Barat.
• Menunjukkan tamadun Melayu punya sistem pemerintahan berfalsafah tinggi.

8. Bustan al-Salatin (Taman Segala Raja)

• Simpan di: Leiden University, Belanda
• Oleh: Sheikh Nuruddin al-Raniri (Aceh, 1638)
• Isi: Gabungan sejarah, akhlak, dan spiritual Islam.
• Kesan moden:
• Dijadikan rujukan dalam kajian sastera Islam dan tasawuf Nusantara.
• Dikenali di Eropah sebagai “The Malay Encyclopaedia of Islam”.

9. Hikayat Nabi Bercukur & Hikayat Para Nabi

• Simpan di: British Library
• Isi: Kisah-kisah kenabian, syariat dan akhlak Islam dalam versi Melayu.
• Kesan moden:
• Digunakan untuk faham cara orang Melayu mengislamkan budaya tempatan.
• Sumber penting untuk Islamic inculturation studies (Islam & budaya setempat).

10. Hikayat Abdullah

• Simpan di: British Library, London
• Oleh: Munshi Abdullah (1830-an)
• Isi: Catatan pengalaman penulis Melayu pertama di era kolonial.
• Kesan moden:
• Jadi asas kepada kajian sosiologi kolonial Melayu.
• Menjadi model sastera moden Melayu (autobiografi, reformasi sosial).

Kesimpulan Besar:

Penjajah guna manuskrip Melayu bukan sebab suka seni semata-mata, tapi untuk:

1. Kuasai ilmu & cara berfikir bangsa Melayu.

2. Fahami sistem politik & undang-undang tempatan demi mudahkan penjajahan.

3. Ambil ilmu alam, ubatan & pelayaran untuk kegunaan sains moden mereka.

Hasilnya — dunia moden hari ini banyak “terhutang budi” kepada tamadun Melayu, cuma kita sendiri kurang menguasai semula warisan tu.

⸻

kredit fb: KOPI DONDE

C&P

5 Julai 2026: 2.52 p.m